هیاکل النور
شیخ شهاب الدین یحیی سهروردی

 دربارۀ مطالب این کتابچه، سوالات یا هرگونه گفتگوی علمی را با ایمیل همایش (fahlavi2020@irip.ir) می‌توانید در میان بگذارید.

 

رسالۀ هیاکل النّور اشارت‌هایی به حکمت خاصّ سهروردی را در بر دارد. وی این رساله را به زبان عربی نوشته و برای دوستان خود آن را به زبان فارسی ترجمه کرده است. در ترجمه گاه از مطالب کم کرده یا به آن افزوده است. تأمّل در این کاست و فزودها خود عالَمی دارد و بی‌شکّ به اقتضاء نیاز و درجۀ فهم مخاطبان خاص یا عامّ بوده که سهروردی در نوشتۀ خود تصرّف کرده است.

ابوریّان مصری و چند پژوهندۀ دیگر متن عربی هیاکل را یا مستقلّاً یا جزو شرح جلال الدین دوانی بر هیاکل چاپ کرده‌اند که همگی مغتنم است. متن فارسی نیز در مجلّد سوم مصنّفات به اهتمام دکتر نصر به چاپ رسیده است. آنچه در اینجا می‌آوریم تکرار مکرّرات نیست، چراکه در رسالۀ سهروردی در پی گمشدۀ خویش بوده‌ایم.

در پایان رساله، به فارقلیط اشاره می‌رود که بر حضرت ختم الاولیا (ع) منطبق می‌گردد که کار جناب ختم الانبیا (ص) را به پایان می‌رسانَد. فارقلیط مذکور در رسالۀ هیاکل النّور را با قطب و امام که در مقدّمۀ کتاب حکمة الاشراق آمده است می‌توان یکی دانست. در کتاب سهروردی و افلاطونیان ایران، نوشتۀ هانری کربن، در این باره مطالب ارزنده‌ای آمده است که تکرار آنها در اینجا ضرورتی ندارد.
دربارۀ فارسی‌نویسی سهروردی و همچنین حکیم معاصر هم‌مشرب او، افضل‌الدّین کاشانی، می‌توان گفت که هر دو سنّت فارسی‌نویسی ابن سینا را در کتاب دانشنامۀ علائی ادامه داد‌ه‌اند و به اوج اعلی رسانیده‌اند. این رساله‌های فارسی در تدریس فلسفه سخت به کار می‌آید، ولی مع الاسف چنان که باید آنها را در دسترس دانش‌آموزان و دانشجویان ننهاده‌ایم. شاید به این جهت که تصوّر کرده‌ایم فلسفۀ سهروردی و باباافضل دیگر نسخ شده است.

حکمت سهروردی و باباافضل حکمت آگهی یا خودآگاهی است که با رمز «نور» نشان داده می‌شود، در برابر نه‌آگهی یا ناخودآگاهی که با رمز «ظلمت» به آن اشاره کرده‌اند. این حکمت جاودانه است و نسخ و فسخ در آن راه ندارد. مشکل این است که کمتر آن را درست تفسیر و فهم کرده‌اند.

گاه این فلسفه را اصالت ماهیتی دانسته‌اند. کیست که قدر اصالت ماهیت را بداند؟ ماهیت در نزد سهروردی و افضل‌الدّین به معنی ما به الشیء هو هو است و هر دو آن را با «هویَّت» یکی انگاشته‌اند. هویَّت در نور و ظلمت به ظهور درآمده است. به نظر می‌رسد که وقت آن رسیده است که همایشی دربارۀ‌ اصالت ماهیت در دیدگاه سهروردی برگزار شود. اختلاف ما بین اصالت وجود صدرایی و اصالت ماهیت اشراقی اختلاف دو دیدگاه هستی‌محور است و آگهی‌محور.

* * *